Ինչ՞ է Բուդդայական Ստուպա

Stūpa բառը սանսկրիտից թարգմանաբար նշանակում է գագաթ: Այն իրենից ներկայացնում է գնդաձև շինություն առանց ներսում տարածքի: Ճարտարապետությունը կարող է տարբերվել երկրից երկիր, սակայն հիմնական մասերը մնում են անփոփոխ. Հիմք, աստիճան, գմբեթ, սայր, տանիք: Ընդ որում դրանց մեկնաբանությունը տարբեր է լինում: Համաձայն մեկի դրանք նույնացվում են տարերքների հետ (հող, ջուր, կրակ, օդ, տարածություն): Նաև հայտնի է մեկնաբանություն, համաձայն որի այդ մասերը ներկայացնում են հոգևոր մաքրվածության աստիճանը. հիմքը դա մթագնած ուղեղն է, հաջորդ աստիճանը դա ճանապարհի սկիզբն է, սայրը բոդհիսատվայի վիճակն է (մարդու որոշումը դառնալ Բուդդա հանուն մարդկության բարօրության), իսկ գմբեթը` մաքրության գերագույն մակարդակը` Բուդդայի վիճակը:

Երկրային կյանքի ավարտից հետո Բուդդայի մարմինն այրվեց ու բաժանվեց 8 մասերի, որոնք ուղարկվեցին տարբեր երկրներ որպես մասունք: Պատմությանը քիչ բան է հայտնի առաջին ստուպաների մասին, միայն այն, որ դրանք կառուցվում էին հողից կամ կավից: Մ.թ.ա. III դարում Սանչի գյուղում (Մադհյա Փրադեշ նահանգ, Հնդկաստան) Աշոկ արքայի օրոք կառուցվեց աշխարհում առաջին քարե ստուպան՝ Մեծ Ստուպան Սանչիում (մասունքների դամբարանը): Հետագայում մոխիրի 8 մասերը վերաբաժանեց ավելի փոքր մասնիկների և ևս 84 հազար ստուպաներ կառուցվեցին: Հնդկաստանում ստուպան հայտնի է «պագոդա» անվամբ, իսկ Շրի Լանկայում` որպես «դագոբա»:

Դագոբան բուդդայականության կարևորագույն խորհրդանիշերից է. նրա աղյուսե հիմքը նույնացվում է աշխարհի առանցքի կամ Մերու լեռան հետ (ըստ դիցաբանության Տիեզերական լեռը գտնվում է այն տեղում, որտեղով անցնում է axis mundi-ն` աշխարհի առանցքը, որտեղ հատվում են բոլոր աշխարհները, և հավաքվում են բոլոր աստվածությունները): Նրա կենտրոնում հախճապակյա անոթի մեջ պահվում են Բուդդայի մասունքները: Գմբեթն ասոցացվում է երկնային տարածության հետ:

Դագոբաները կառուցվում էին այն տեղերում, որտեղ տարածված էին ժողովրդական հավաքները: Դրանք զարդարած էին քանդակներով ու զարդանախշերով: Ամենատարածված պատկերների շարքում առավել տարածված էին նրանք, որ պատկերում էին Գաութամայի ծնունդը, նրա վերածնունդը Բուդդայի տեսքով, աշխարհով թափառելու տեսարանները և «բացահայտման ծառը» (այն, որի տակ Սիդհարթա Գաութաման առաջին անգամ գիտակցեց իր նշանակությունը):

Վաղ բուդդիստական մշակությում ընդունված չէր պատկերել Բուդդայի դեմքը, ինչի պատճառով գեղանկարիչները դիմում էին տարբեր հնարքների: Միայն մ.թ. I դարում Հնդկաստանում, Միջին ու Կենտրոնական Ասիայում հայտնվեց շենքերի կամ նկարների վրա Բուդդային պատկերելու ավանդույթը: Ըստ որոշ աղբյուրների այս ավանդույթն իրենց հետ բերեցին հույն գեղանկարիչները, որոնք տարածաշրջանում հայտնվել էին Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշավանքների ժամանակ:

Տարբեր դագոբաների վրա կարելի է հանդիպել Բուդդային երեք տեսքով` նստած, կանգնած ու պառկած: Նստած Բուդդան մարմնավորում է մեդիտացիան ու լուսավորության վիճակը: Կանգնած Բուդդան գիտելիք ու լուսավորություն է տանում մարդկանց: Պառկած դիրքը ներկայացնում է մահամերձ Բուդդային` կողքի վրա պառկած, ձեռքը գլխի տակ: Նրա մահիճը շրջապատում են բազմաթիվ վանականներ ու աշխարհիկ դեմքեր:

Հոդվածը Սոնա Գասպարյանի, www.biulding.am


Մեծ Ստուպան Սանչիում
Ստուպա Սվայամբհունաթ, Կատմանդու, Նեպալ
Ստուպա Բոդնատհ, Կատմանդու, Նեպալ
Ճերմակ Ստուպա, Պոկհարա, Նեպալ
Ստուպա Խաղաղության Պագոդա, Գալլե, Շրի Լանկա
Լուսավորվածության Ստուպա, Բենալմադենա, Իսպանիա
Լուսավորվածության Ստուպա, Պարպինգ, Նեպալ
Լուսավորվածության Ստուպա, Կատմանդու, Նեպալ
Ոսկե Ստուպա, Դամբուլլա, Շրի Լանկա
Ստուպա Բորոբուդուր, Յավա Կղզի, Ինդոնեզիա
Ստուպա Կումբում, Գյանցե, Տիբեթ

 


Շենքեր (519) : # Ա Բ Գ Դ Ե Զ Է Ը Թ Ժ Ի Լ Խ Ծ Կ Հ Ձ Ղ Ճ Մ Յ Ն Շ Ո Չ Պ Ջ Ռ Ս Վ Տ Ր Ց Ու Փ Ք Օ Ֆ